Historia w liceum - Epoki - Średniowiecze

Dziedzictwo

Filozofia

• Augustyn z Hippony - Hippona (Afryka Pn., 354-430), m.in. "Wyznania" i "O państwie Bożym", liczne dzieła polemiczne,
  Synteza filozofii neoplatońskiej i myśli chrześcijańskiej; intuicja i introspekcja drogą poznania; pryzmat woli nad rozumem, problem wolności woli; filozofia dziejów.
• Piotr Abelard - Francja, 1079-1142 - "Dialectica", "Dialogus inter Philosophum",
  Sformułowanie trójetapowej metody scholastycznej: wykład, dyskusja argumentów, udzielenie własnej odpowiedzi; etyczną miarą czynu jest sumienie.
• Tomasz z Akwinu - Francja, 1225-74 - "Summa teologii", liczne komentarze do dzieł filozoficznych (głównie Arystotelesa),
  Najważniejszy myśliciel epoki średniowiecza; twórcza interpretacja Arystotelesa, jasne rozgraniczenie filozofii i teologii, rozum najwyższą władzą człowieka; etyka oparta na teorii sumienia i obiektywnej wartości czynu.
• Jan Duns Szkot - Oksford, 1266-1308 - "De primo principio", "Quaestiones in metaphysicum" i inne,
  Subtelna scholastyczna analiza różnic między bytami, akceptacja poznania intuicyjnego, najwyższą władzą człowieka jest wola.
• William Ockham - Oksford, 1300-48, "Summa logiki", komentarze do dzieł innych filozofów,
  Nowa teoria poznania, określenie wielu subtelnych rozróżnień filozoficznych jako zbędnych ("brzytwa Ockhama"), logika najważniejszą częścią filozofii.

Literatura

Twórczość blisko związana z Kościołem i zainteresowaniami warstw panujących: hymny kościelne, hagiografia, kroniki, epos rycerski, liryka świecka (goliardzi, trubaduszy, minnesingerzy), od XIII w. nawiązania do literatury antycznej.
"Pieśń o Rolandzie" (koniec XI w.), "Pieśń o Nibelungach" (XIII w.), "Złota Legenda" (XIII w.), "Powieść o róży" (XIII w.), "Boska komedia" (ok. 1307-20).

Język

Łacina jako ponadnarodowy język nauki i ludzi wykształconych; początek rozwoju literatury w językach narodowych - głównie w związku z potrzebami duszpasterskimi oraz w liryce i epice świeckiej.
Konstanty (Cyryl) i Metody (IX w., języki słowiańskie); Dante (1265-1321), Petrarka (1304-74): język włoski, Jan Hus (1370-1415): język czeski.

Szkolnictwo

Do X w. głęboki upadek szkolnictwa, następnie rozwój szkół klasztornych, katedralnych, miejskich, w XII w. kształtowanie się uniwersytetów.
Alkuin (koniec VIII w.); szkoły katedralne w m.in. Chartres i Magdeburgu; Sorbona w Paryżu (XII w.)

Nauki przyrodnicze

Pod przemożnym wpływem poglądów starożytnych (od XIII w., zwłaszcza Arystotelesa, także znaczne wpływy arabskie), przewaga metod spekulatywnych: brak zainteresowania eksperymentem; w większości dziedzin zastój.
Witelo Ślązak (XIII w.): optyka; Jan Buridan (XIV w.): fizyka.

Architektura

Początkowo nawiązania do tradycji rzymskich i bizantyńskich, na pocz. XI w. pojawienie się stylu romańskiego, a w XIII w. - gotyckiego, który silnie zainspirował europejską architekturę jeszcze w XIX w. (neogotyk).

Styl romański
Pocz. w XI w. w Europie Zachodniej.
Występował głównie w Europie Zachodniej, Środkowej i na Bliskim Wschodzie (tam, gdzie dotarły wyprawy krzyżowe); trwał do XIII w.
Głównie sztuka kościelna, przejawiał się głównie w architekturze; dla kościołów charakterystyczne grube mury, niewielkie okna, półkoliste łuki; zamiłowanie do prostych, kubicznych brył; dobrze opracowana kostka kamienna podstawowym budulcem; w rzeźbie i malarstwie (najczęściej podporządkowanym architekturze) dominują tematy religijne, ekspresyjne przedstawienia, często przerysowane proporcje, malarstwo linearne, bez światłocienia i perspektywy.
Większość dzieł anonimowa.

Styl gotycki
Pocz. XII w., Francja.
Występował głównie w XIII w. w Europie Zachodniej (w Anglii już w końcu XII w.) i Środkowej (uwaga: nie objął Włoch).
Architektura: budowle sakralne, ale także świeckie: obronne, miejskie (ratusze), rezydencjonalne; jako budulec oprócz kamienia używana masowo (zwł. na Niżu Europejskim) cegła o zróżnicowanym kształcie, często glazurowana i wielobarwna; sklepienia krzyżowo-żebrowe, liczne przypory, ostrołukowe wysokie okna (często z witrażami), bogata ornamentyka podkreślająca strzelistość architektury; malarstwo i rzeźba; rozkwit miniatury, polichromii i malarstwa tablicowego, częste wieloskrzydłowe ołtarze; wzrost realizmu przedstawień; tematyka głównie religijna, nie stroniąca jednak od rodzajowości; w rzeźbie silny związek z architekturą (często rzeźby naturalnej postaci), polichromowana rzeźba drewniana; początkowo głównie realizm, później tendencje ekspresjonistyczne (ze zdeformowanymi postaciami ludzkimi); rozkwit rzemiosła artystycznego (m.in. złotnictwo, haft artystyczny).
Architektura: Villard de Honnecourt (Francja), Wilhelm z Seus (Anglia).
Rzeźba: Wit Stwosz (Polska i Niemcy).
Malarstwo: Giotto (Włochy), bracia von Eyck, Roger van der Weyden, Memling (Niderlandy), bracia Limburg (miniatury, Francja).

Sztuki plastyczne, rzemiosło artystyczne

Do końca VIII w. przewaga motywów geometrycznych, następnie rozwój przedstawień figularnych (malarstwo, mozaiki), zwłaszcza o tematyce religijnej; w okresie romańskim znaczny rozwój rzeźby w bliskim związku z architekturą, w czasach gotyku wyzwolenie się malarstwa i witrażownictwa spod wpływów bizantyńskich; ważniejsze dziedziny rzemiosła artystycznego: tkactwo artystyczne, iluminowane rękopisy, złotnictwo.
Cimbane (1240-1302), Giotto (1226-1337): malarstwo, witraż "Ukrzyżowanie" w Chartres (ok. 1200); Ewangeliarz Ottona III iluminowany w Riechenau (ok. 998 r.); Psałterz utrechcki (ok. 830); Tkanina z Bayeux (ok. 1090); Drzwi gnieźnieńskie (ok. 1070).

Muzyka

Od VI w. jednogłosowy chorał gregoriański, w XI w. znaczny rozwój i wprowadzenie polifonii i neum (przejętego z Bizancjum zapisu muzycznego), od końca XII w. rozkwit twórczości muzycznej (m.in. tzw. ars antiqua - Paryż), pierwsi bardziej znani kompozytorzy.
Beocjusz (VI w.): teoria muzyki, Gwidon z Arezzo (ok. 995-1050): solmizacja, zapis muzyczny; Perotinus (ok. 1080-1236).

• mezopotamia (1),
• rzym (4),
• sumerowie (1)